Visualizzazione post con etichetta Cultura in sa limba. Mostra tutti i post
Visualizzazione post con etichetta Cultura in sa limba. Mostra tutti i post

lunedì 3 ottobre 2011

SU ZARAVAGLIU

THATHARI , SU 3 DE SANTU AINI DUAMIZAS E UNDIGHI

Su zaravagliu

Sa cobertina de unu zaravagliu.
Su zaravagliu fit una sorta de "almanacco del contadino" unu liberittu de pagas paginas chi daiat cussizos a sos massajos pro su contivizu de sos terrinos, de sas colturas e de sas matas.

Fit pubblicadu in Genova e fit bendidu in dogni bidda dae sos pituleris, sos compar'ebende de cussos tempos.

Etimologia

Sa paraula zaravagliu, o zeravagliu, o ciarabaddu in tataresu, benit dae s'italianu "Chiaravalle" da su monasteru de Chiaravalle.

In Piaghe si narant duos dicios chi ana comente suggettu su zaravagliu:

"su zaravagliu marcat colpos" si naraiat cando unu piseddu fit pesende troppu abolotu e tando sutta matafora, comente e minetta li si naraiat gai: "previsioni del tempo: botte".
Un'ateru diciu est: "ista chietu, sempre faeddende mi pares unu zaravagliu ezzu", forsis pruite chie si comparaiat su zaravagliu si lu leggiat a boghe alta comente chi esseret istadu una bibbia?

Unu zaravagliu l'amus comporadu dae Antonio Cocco, cudd'omine de San vero Milis chi giraiat cun sa chimbichentos familiare bianca e una valigia de libereddos de poesias e garas in limba sarda.

Antonio Cocco fit unu de sos grandes omines de sa limba sarda: at fattu pius issu che medas intellettuales.

Su post chi enidi bos fatto leggere ite iscriat Antoni Cocco de isse matessi.

Istademi sanos.


UNU DICIU PRO MELEDARE: Sa limba no giughet ossu ma segat pulpa e ossu. (la lingua non ha osso ma taglia e distrugge osso e carne)

domenica 25 settembre 2011

No ba't limba chena poesia.

Sa luna, bida da sa biddighedda de Lollove (15 animas), Nuoro.
Thathari, su 25 de Capidanni Duamizas e undighi.


Sigomente no esistit limba chena a poesia - siat puru in caratteres minudos - accò una poesia in limba. No est sa prima ch'apo iscrittu ma est sa prima (e s'urtima ) ch'at apidu unu riconnoschimentu. Ma sa poesia benit dae su coro, no est pro sos premios;  est pro sos atteros si nde potan leare accunortu e benefiziu.




Pitulera luna.

Pitulera luna,
curriola, iscabada,
ch'ispassizas serente
sos prados
de lughe aundados;
chi endes sonnios maniatigos
a sabios e a mannos,
imboligados in fozas de murta,
frimmadi, aiscurta:


Pasadi unu pagu, inoghe,
affacca ai custa funtana
ue abbojan fittianas
pantasimas, panas, janas,
animas remitanas
in chirca e accunortu.


Nara, dias poder frimmare tue
un'anima troppu a tie simizante,
chi arresetu no agatat in logu?

(Menzione ispeziale Premiu de  Uthieri, 1996)

sabato 24 settembre 2011

Bisonzu 'e limba, bisonzu 'e integridade de sa persone.

Su bisonzu de sa limba abbandonada est su bisonzu de s'integridade de sa persone.

Su mundu consumista-capitalista-volgarizzante-televisisvu-barbarizzante-analfebitazzante cheret chi siemus totu che pare, cunformistas e ignorantes.
Sa sabiesa de sos mannos no at nudda ite faghere cun custu mundu. Custu est unu mundu de cartapesta ed est destinadu a sa ruina.
Sa zente no ischit pius a cale ala si dare ca at perdidu sos referimentos de su passadu, ma cussos referimentos no poden torrare in bida.
Su cristianesimu est forte meda ma est una religione chi narat una cosa e faghet su contrariu. Sa zente no creet pius in nudda ma at bisonzu de sa metafisica ca si no est leada dae su disisperu. Sa familia est debile ma est su nidale de sa persona. Niune podet fagher a mancu de sa familia.
S'istadu, sa nazione, sa patria no contana che a primu, ca s'istadu medas bortas est unu coccodrillu chi ti furat su inari dae busciacca in tassas e affoghizos.

B'at zente chi sa'accuntentat de su ballud tundu e de coro in limba sarda, ma sa cultura sarda est atera cosa: est puru Antonio Gramsci, Emilio  Lussu, Giuseppe Fiori, Enrico Berlinguer, Salvatore Satta, Grazia Deledda, Salvatore Cambosu, Antoninu Mura Ena, Gavino Ledda. Su folklore est su pizu superficiale de sa cultura, sutta b'est sa poesia orale, su cuncordu, sos poetes, sos contos de foghile, sas usanzias, su tribagliu, sa vida de omines e de feminas.

Su bisonzu de una limba mama, furisteros in terra insoro.

Unu sardu chi no faeddat e cumprendet sa limba sua est un furisteri in domo sua. Custu est unu sentimentu de istraniamentu, de alienazione. Semus totu alienados. E no b'at bisonzu de tribagliare in fabbrica pro esser alienados. Alienada est cale si siat persone chi si sentit furistera a isse matessi, alienada dae sa terra e dae sa cultura.

E ite diat esser tando custu bisonzu de limba chi cant'e pius persones mustran a dies de oe?
In tempos de omogeneizzazione culturale e de cunformismu sociale e politicu sos individuos sun pesados comente sas berbeches e tando pro no esser omologados sos individuos chircan sinnos de identidade individuale. Su simbulu pius mannu de sa identidade - est a narrer de sa individuazione personale, chi est unu caminu chi dogni persone devet accabare si cheret esser un'omine cumpletu .

Sa catastrofe antropologica chi naraiat Pier Paolo Pasolini a propositu de sa fine de sa cultura rustica italiana est chi cussa cultura fit una Cultura e no est bistada sostituida. Sa cultura contemporanea est unu grande circo seduttivo-comunicativo-politico-mediatico. Sa zente bi restada abberalada e imbambolada comente sa musca i su chelu de su ranzolu.

Sos ultimos vinti annos de s'istoria politica e sociale italiana sun bistados devastantes pro sa cultura e pro sa soziedade zivile. Soa malos ana leadu su guvvennu e sos omines tribagliadores e onestos ana perdidu sa ghia pulitica e culturale ca tottu si sunu omologados a su carru de sos binchidores mediaticos.
Sa sinistra at perdidu s'identidade e sas peraulas de lotta - tribuagliu, giustissia, libertade de s'omine, dignidade de sa persone, dirittu a s'istruzione, dirittu de sos meritorios.
Pro no restare a bucca abberta isettende un'atteru imbroglione mass-mediaticu sa zente devet incuminzare a pensare cun sa conca issoro e no cun sa conca de sos mafiosos in bestires de sa duminiga.

S?italia est unu paese digrasciadu chi at umiliadu sa giustiscia e s'onestade ma già lu naraiat Dante in su 1300: Ahi serva Italia, di dolore ostello. E  nois podimus puru annanghere: ahi serva Sardigna, de teraccos albergo.

Pro concluire, su bisonzu de limba est SU BISONZU DE INTEGRIDADE DE SA PERSONE chi no supportat de tenner zonas de s'anima in umbra. Sa limba est su modu de bogare a sa lughe de su sole una parte importante de sa personalidade nostra: s'attaccamentu a sa terra, a sas raighinas, a sos mannos nostros chi sun bennidos a primu nostru.
Unu podet fagher finta de nudda ma no bivit bene si no reconnoschet sa persona sua INTEGRA e no segada a bicculeddos: spettatore, elettore di sinistra (o di centro, o di destra) , consumatore, automobilista, utente, illuso....

Codronzanos, S' Abbadia de Saccalza ( XI seculu )
UNU DICIU PRO MELEDARE. si cando si pesat su entu no bentulas de istare in sa'rzola ti nd'impudas. (se quando si leva il vento non separi il grano dalla pula nell'aja, ti pentirai a lungo, significa che bisogna fare ogni cosa al momento opportuno, si dice anche: passat ora, passat puntu)

NOSTALGIA

THATHARI , SU TRES DE LAMPADAS 2019 Nostalgia, est paraula grecana, cheret narrere, comente ischides tottu, dizizu de torrare an domo ...